الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
571
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
امام عليه السّلام در اين دو جمله همان مطلب جملههاى پيشين را در لباس جديد بيان فرموده و به همگان هشدار مىدهد كه از اين مهلتى كه خدا به آنها داده است بهره گيرند و از خدا بترسند و كوتاهى نكنند . سپس مىافزايد : « انسان بايد نفس سركش را با لگام ( تقوا ) مهار كند و افسار آن را در اختيار گيرد و به وسيلهء اين لگام او را از معصيت خدا باز دارد و با اين زمام به سوى اطاعت فرمان حق رهبرى كند » ؛ ( امرؤ ألجم نفسه بلجامها ، و زمّها بزمامها ، فأمسكها بلجامها عن معاصي اللّه ، و قادها بزمامها إلى طاعة اللّه ) . امام عليه السّلام در چهار جملهء اخير ، نفس انسانى را به مركب سركشى تشبيه كرده كه اگر لجام مناسبى نداشته باشد انسان را به پرتگاههاى گناه مىكشاند و از مسير طاعت منحرف مىكند . معمولا براى مهار كردن مركبهاى سركش از دو وسيله استفاده مىشود : يكى ( لجام ) كه طناب يا فلزى است كه در دهان حيوان گذارده مىشود و با طنابى بسته شده و در دست كسى كه سوار مركب است قرار مىگيرد و ( زمام ) آن ريسمانى است كه از سوراخى كه در بينى حيوان است مىگذرانند و به وسيلهء طنابى به دست سواركار مىدهند و از آنجايى كه هم دهان حيوان و هم بينى حيوان جاى حسّاسى است ، با كشيدن اين مهار مىتوان حيوان را از حركت باز داشت و با كشيدن به يكسو مىتوان آن را به همان سو هدايت كرد . تعبير به « لجامها » و « زمامها » اشاره به اين است كه بايد لجام و زمام مناسبى در خور نفس سركش تهيه شود كه هم بتوان به وسيلهء آن او را از گناهان باز داشت و هم به سوى طاعت پروردگار هدايت نمود . بسيارند كسانى كه نفس خود را به لجام و زمام نامناسب و سستى مهار مىكنند و به هنگام هيجان شهوات اين مهار از دست مىرود و آلودهء انواع گناهان مىشوند . امّا با چه وسيلهاى مىتوان نفس را مهار زد ؟ در سخنان ديگرى كه از امام عليه السّلام